در سالهای اخیر، اهمیت سلامت عمومی بدن، به ویژه سلامت دستگاه گوارش و نقش میکروارگانیسمها در حفظ تعادل فلور روده به شدت مورد توجه قرار گرفته است. دو اصطلاح رایج در این زمینه “پروبیوتیک” و “پریبیوتیک” هستند که هرچند شباهتهایی دارند، اما درماهیتشان تفاوت دارند. در این مقاله، به بررسی تفاوتهای پروبیوتیک و پریبیوتیک، نقش آنها در سلامت انسان و تأثیرات متقابل آنها خواهیم پرداخت.
پروبیوتیک چیست؟
فهرست مطالب
پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای مفیدِ زندهای هستند که در صورت مصرف به مقدار کافی، اثرات مفیدی بر سلامت میزبان دارند. این باکتریها و مخمرهای مفید عمدتاً در محصولات لبنی تخمیر شده مانند ماست، کفیر و برخی مکملهای غذایی یافت میشوند.
پیشنهاد خواندنی: پروبیوتیک چیست
انواع پروبیوتیک ها
پروبیوتیکها عمدتا شامل گونههای مختلفی از باکتریها و مخمرها هستند که از مهمترین انواع باکتریها میتوان به لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریومها اشاره کرد و از معروفترین نوع مخمرها میتوان از ساکارومایسس بولاردی نام برد.
فواید پروبیوتیک ها
پروبیوتیکها نقش مهمی در بهبود سلامت انسان دارند که شامل موارد زیر است:
- تنظیم سیستم ایمنی: مصرف منظم پروبیوتیکها به تنظیم پاسخهای ایمنی و کاهش التهاب کمک میکند.
- بهبود سلامت گوارشی: این میکروارگانیسمها به تعادل میکروبیوتای روده کمک کرده و با تنظیم حرکات دستگاه گوارش و همچنین تقویت ایمنی مخاطی، از بروز مشکلاتی مانند اسهال و یبوست جلوگیری کرده و به درمان آنها نیز کمک میکنند.
- کاهش علائم سندرم روده تحریکپذیر (IBS) : برخی مطالعات نشان دادهاند که پروبیوتیکها میتوانند به بهبود نفخ، درد شکمی و سایر علائم IBS کمک کنند.
خواندنی: پروبیوتیک برای سندروم روده تحریک پذیر
- پیشگیری از عفونتهای گوارشی: پروبیوتیکها با افزایش باکتریهای مفید، از رشد پاتوژنهای مضر جلوگیری میکنند.
- بهبود سلامت روانی: ارتباط بین میکروبیوتای روده و مغز، که به عنوان محور روده-مغز شناخته میشود، نشان داده است که پروبیوتیکها میتوانند به کاهش استرس و اضطراب کمک کنند. همچنین در برخی بیماریهای دستگاه عصبی مرکزی مثل ام اس، آلزایمر، پارکینسون و همچنین بیماریهای روانتنی و اختلالات عصبی مانند افسردگی، اتیسم و… بعنوان کمک درمان در کنار داروهای اصلی، اثرگذاری مثبتی داشته است.
پیشنهاد خواندنی: فواید پروبیوتیک برای کودکان
پری بیوتیک چیست؟
پریبیوتیکها همان فیبرها یا ترکیبات غیرقابل هضم موجود در غذاها هستند که به مصرف میکروبهای مفید روده رسیده و رشد و فعالیت آنها را تحریک میکنند. این ترکیبات معمولاً در میوهها و سبزیها و مواد غذایی گیاهی مانند موز، پیاز، سیر، مارچوبه و سبوس گندم یافت میشوند.
انواع پریبیوتیک ها
- اینولین (Inulin): نوعی فیبر محلول در آب است که در گیاهانی مانند کاسنی و پیاز یافت شده و به ارتقای سلامت عمومی بدن کمک میکند. این فیبر از FDA تاییدیه داشته برای برای رفع یبوست مزمن، بهبود فاکتورهای قند و چربی، کاهش اشتها و کاهش فشار خون موثر بوده است.
- فروکتوالیگوساکاریدها (FOS) : در میوهها و سبزیجات مختلف یافت شده و رشد باکتریهای مفید مانند بیفیدوباکتریوم را تحریک میکنند.
- گالاکتو-الیگوساکاریدها (GOS) : معمولاً در شیر و برخی محصولات لبنی یافت میشوند و به تقویت سیستم ایمنی کمک میکنند.
- نشاسته مقاوم: نوعی نشاسته که در غذاهای نشاستهای مانند برنج سرد شده و سیبزمینی یافت میشود و به تغذیه باکتریهای مفید کمک میکند.
فواید پری بیوتیکها
- تغذیه و افزایش رشد باکتریهای مفید: پریبیوتیکها به عنوان غذا برای پروبیوتیکها عمل کرده و به افزایش تعداد آنها کمک میکنند.
- بهبود سلامت گوارش: این ترکیبات به تولید اسیدهای چرب زنجیره کوتاه کمک میکنند که برای سلامت روده و تنظیم حرکات آن ضروری هستند.
- کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی: با افزایش تولید متابولیتهای مفید، پریبیوتیکها به کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک میکنند.
- کمک به کنترل وزن: برخی مطالعات نشان دادهاند که پریبیوتیکها میتوانند به کاهش اشتها و کنترل وزن کمک کنند.
- بهبود سلامت قلب: مصرف پریبیوتیکها ممکن است به کاهش کلسترول و تنظیم قند و فشار خون کمک کند.
تفاوت های کلیدی بین پروبیوتیک و پری بیوتیک
- ماهیت بیولوژیکی: پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زنده هستند، در حالی که پریبیوتیکها ترکیبات غیرقابل هضم هستند که به رشد این میکروبهای مفید کمک میکنند.
- منابع: پروبیوتیکها در مواد غذایی تخمیر شده و مکملهای پروبیوتیکی یافت میشوند، در حالی که پریبیوتیکها در مواد غذایی فیبردار مانند سبزیها، میوهها و غلات کامل وجود دارند.
- نحوه تاثیرگذاری: پروبیوتیکها موجب تعادل فلور میکروبی بدن میشود. پریبیوتیکها به مصرف فلور میکروبی رسیده و موجب تولید بیشتر متابولیتهایی میشود که اثرات مفیدی برای بدن ما دارد.
- پایداری در برابر شرایط محیطی: پریبیوتیکها در برابر حرارت و محیط اسیدی معده مقاومتر هستند، در حالی که برخی پروبیوتیکها ممکن است در این شرایط از بین بروند.
ارتباط متقابل بین پروبیوتیک و پری بیوتیک
پریبیوتیکها و پروبیوتیکها به طور هماهنگ عمل کرده و در استفاده همزمان میتوانند اثرات سریعتر و بهتری بر ارتقای سلامت عمومی داشته باشند. محصولات حاوی این دو ترکیب را “سینبیوتیک” مینامند
نتیجهگیری
درک تفاوت بین پروبیوتیکها و پریبیوتیکها برای حفظ سلامت عمومی بدن بسیار مهم است. پروبیوتیکها شامل باکتریها و مخمرهای مفیدی هستند که مستقیماً به تعادل فلور روده کمک میکنند، در حالی که پریبیوتیکها مواد مغذیای هستند که رشد این میکروارگانیسمها را تحریک میکنند. ترکیب این دو میتواند اثرات مفید و سلامت بخششان را تقویت کرده و به بهبود عملکرد دستگاه گوارش، تنظیم سیستم ایمنی، کاهش التهاب در بدن و ارتقای سلامت عمومی کمک کند. برای بهرهمندی از این فواید، مصرف منظم مواد غذایی سرشار از پروبیوتیک و پریبیوتیک در رژیم غذایی توصیه میشود.
تهران، میدان ونک، چهار راه جهان کودک، خیابان شهیدی، کوچه سپر، پلاک ۱
